1. Posiada własny ekwipunek turystyczny.
2. Zorganizował wycieczkę dla drużyny, potrafi skorzystać z rozkładu jazdy PKP, PKS, map, przewodników.
3. Ułożył preliminarz finansowy wycieczki, oraz przedstawił rozliczenie.
4. Uczestniczył w obozie wędrownym.
5. Zorganizował nocleg bez namiotu.

1. Sporządził krajoznawcze opracowanie okolicy miejsca zamieszkania na podstawie zajęć terenowych, zdjęć i literatury (geografia i historia okolicy, system połączeń komunikacyjnych, przemysł i rolnictwo, obiekty historyczne i przyrodnicze, zwyczaje i sztuka ludowa, itp.).
2. Zaplanował cykl wycieczek do ciekawych miejsc historycznych, środowisk przyrodniczych lub geograficznych.
3. Zorganizował dla młodszych harcerzy zwiad etnograficzny, przyrodniczy, konkurs znajomości stylów architektonicznych, itp.

1. Zorganizował zimą przynajmniej trzydniową wycieczkę w góry.
2. Uczestniczył w narciarskiej wycieczce górskiej.
3. Spędził zimową noc w bacówce lub igloo.
4. Zabezpieczył się przed przemarznięciem, wysuszył przemoczoną odzież, przygotował ciepły posiłek.

1. Nawiązał przyjaźń z mieszkańcem innego kraju.
2. Brał udział w obozie zagranicznym. Uczestniczył w jego przygotowaniu (np. opracował fragment trasy w oparciu o przewodniki i rozmowy ze znającymi ten kraj ludźmi).
3. Porozumiał się w obcym języku w sprawach życia codziennego (zakupy, pytanie o drogę).
4. Brał udział w organizacji pomocy dla innego kraju.
5. Poznaje kulturę innych narodów. Wykorzystał swą wiedzę z tej dziedziny w trakcie zajęć harcerskich.

1. Zna zasady dobrej gawędy słowa wiążącego.
2. Zna obrzędy i zwyczaje związane z harcerskimi uroczystościami (np. ogniskami).
3. Poprowadził ognisko, na które zaprosił gości i które było poświęcone konkretnemu tematowi.
4. Ułożył scenariusz harcerskiej uroczystości i zgodnie z nim zrealizował tę uroczystość (np. urodziny drużyny), ewentualnie przygotował i przeprowadził imprezę artystyczną na forum kilku drużyn (np. festiwal, konkurs).
5. Przygotował i przeprowadził bal harcerski wykorzystując zasadę tempa i przemienności elementów.

1. Zna sygnały harcerskie i potrafi je zagrać na sygnałówce.
2. Właściwie utrzymuje instrument, wie na jakiej zasadzie działa.
3. Pełnił funkcję trębacza na obozie lub w ciągu kilku miesięcy.
4. Zagrał melodię znanej piosenki harcerskiej podczas ogniska lub festiwalu.
5. Nauczył gry na fanfarze lub sygnałówce innego harcerza z drużyny.

1. Gra dobrze na wybranym instrumencie muzycznym, posługuje się zapisem nutowym.
2. Potrafi grac na innym instrumencie muzycznym, gitarze lub trąbce.
3. Akompaniuje drużynie przy śpiewie piosenek.
4. Przygotował drużynę do konkursu śpiewu akompaniując jej.
5. Nauczył innego harcerza z drużyny gry na gitarze lub innym instrumencie.

1. Posiada odpowiedni warsztat, zna różne techniki wyrazu artystycznego, doskonali się w jednej z nich.
2. Wykonał projekt wnętrza harcówki lub pokoju, zrealizował ten projekt.
3. Wykonał element stałej dekoracji (np. gazetka dla szkoły według własnego projektu) wykorzystując różne techniki papieroplastyki, linorytu, liternictwa.
4. Poprowadził dla drużyny zajęcia poświęcone technice wyrazu (np. plener malarski) wskazując podstawowe zasady obowiązujące w danej technice.
5. Przygotował zbiórkę zastępu z wycieczką na wystawę sztuki.

1. Przygotował i przeprowadził przedstawienie wybierając repertuar i aktorów dla publiczności spoza drużyny.
2. Zna ćwiczenia pozwalające na opanowanie głosu, dykcji, mimiki.
3. Potrafi pokazać różne elementy gry aktorskiej.
4. Wie jak rozplanować scenografię, dobierać oświetlenie i muzykę. Nauczył chętnych techniki recytacji, interpretacji tekstu literackiego.

1. Znalazł dla zastępu pole służby społecznej.
2. Zorganizował i przeprowadził działania z zakresu służby kierując pracą współpracowników, zastępu, wykorzystał przy tym wszystkie zasady pracy harcerskiej.
3. Dokonał oceny pracy zespołu i własnego w tym udziału.
4. Udokumentował swoją pracę w atrakcyjnej formie np. fotoreportażu.
5. Pozyskał pieniądze potrzebne na prowadzenie służby społecznej.

1. Jest dla otoczenia przykładem harcerskiego stylu szczególnie w postępowaniu zgodnie z Prawem Harcerskim.
2. Samodzielnie ułożył plan pracy nad sobą, starając się wyeliminować swoje wady, konsekwentnie go realizuje.
3. Doskonali swoje talenty i uzdolnienia.
4. Osiągnął wymagany przez drużynowego wynik w swojej nauce.
5. Przezwyciężył swoją słabość wykonując na rzecz swojego środowiska trudne zadanie organizacyjne.
6. W pracy drużyny lub zastępu wykorzystywał wiedzę i umiejętności, które nabył wraz z poza programowymi zajęciami np. kurs tańca, dyskusyjny klub filmowy.

1. Ma pole swojej stałej służby.
2. Rozpropagował pomysły na realizację zadań służby w środowisku harcerskim i lokalnym.
3. Zorganizował wraz z grupą harcerzy imprezę na rzecz społecznosci lokalnej np. obchody Świąt Narodowych, Dzień Dziecka.
4. Zorganizował bank informacji o osobach potrzebujących harcerskiej opieki na terenie własnej miejscowości, dzielnicy i włączył do tej działalności właściwe jednostki harcerskie.

1. Posiada własny system wartości, który zaprezentuje i uzasadni.
2. Osiągnął sukces w pracy ze swoim charakterem w czasie trwania próby.
3. Pogłębił wiedzę w wybranej przez siebie dziedzinie.
4. Jest samodzielny finansowo.
5. Przedstawił plan swojego działania na najbliższe lata, wykazał stopień jego realizacji.

1. Sam lub z wybraną grupą kolegów podjął długotrwałą walkę szlachetnymi metodami z paczką rówieśników mającą zły wpływ na innych.

1. Bierze udział w pracach duszpasterstwa harcerek i harcerzy.
2. Zorganizował Harcerski Dzień Skupienia.
3. Dla młodszych harcerzy poprowadził zajęcia ze zrozumienia Pisma Świętego.
4. Zorganizował służbę na rzecz Koscioła (warta przy grobie Chrystusa, udział harcerzy w procesji Bożego Ciała).
5. W prasie harcerskiej zamieścił artykuł na temat wychowania religijnego.

1. Przeszedł pomyślnie próby głodu, milczenia i samotności przez kolejne trzy doby.
   • w czasie pierwszej doby nie spożywał pokarmów i napojów (za wyjątkiem wody) uczestnicząc we wszystkich zajęciach,
   • w czasie drugiej doby zachował całkowite milczenie i starał się ten czas przeznaczyć na zastanowienie się nad swoim harcerskim życiem,
   • trzecią dobę spędził w lesie niedostrzeżony przez ludzi, w tym czasie obserwował życie lasu. Zabrał ze sobą do lasu tylko konieczny ubiór, nóż, zapałki, apteczkę.
2. Przyniósł ze sobą z lasu trzy pióra

1. Pełnił obowiązki kucharza na obozie przez 3 dni:
   • ułożył jadłospis i zapotrzebowanie na prowiant,
   • utrzymał higienę w kuchni,
   • sporządził próbki z posiłków,
   • umiejętnie pokierował pracą zastępu służbowego.
2. Urządził kuchnię obozową:
   • Sporządził wykaz potrzebnego sprzętu,
   • Rozplanował rozmieszczenie poszczególnych elementów kuchni (parniki, obieralnie, magazyn żywności, itp.).
3. Upiekł chleb lub ciasto w warunkach polowych.
4. Przygotował wykwintne danie – specjalność z obcej kuchni.
5. Zastosował różne sposoby przechowywania żywności na obozie.

1. Był przynajmniej na czterech obozach (około 100 dni obozowych).
2. Załatwił część formalności obozowych, wie jakie dokumenty są wymagane przy zatwierdzaniu obozu.
3. Wykonał przynajmniej jedno urządzenie obozowe typu: pomost, zadaszenie do kuchni, bocianie gniazdo, prycz bez użycia gwoździ.
4. Wykonał element zdobnictwa obozowego np. totem puszczański.
5. Przedstawił plan zagospodarowania terenu na obóz.

1. Pokierował rozbijaniem namiotów różnych typów.
2. Wykazał szczególną wprawę w przecinaniu żerdzi o grubości 30-40 cm.
3. Rozpoznał w terenie gatunki drewna przydatne do prac pionierskich, właściwie je zastosował.
4. Zbudował według własnego projektu duże urządzenie obozowe – kuchnię, bramę, pomost, itp.
5. Wykonał element zdobnictwa obozowego z uwzględnieniem zasad estetyki.
6. Zbudował most linowy i zorganizował przeprawę po nim.
7. Pokierował naprawą i konserwacją sprzętu obozowego, suszeniem i talkowaniem namiotów, osadzeniam siekier, konserwacją sprzętu pływającego, itp.

1. Zdobył sprawność „Przyjaciel lasu”, posiada stopień ćwika.
2. Przebywał 48 godzin w lesie z dala od obozu i skupisk ludzkich niezauważony przez ludzi. W trakcie pobytu w lesie przeanalizował i ocenił swoje dotychczasowe postepowanie.
3. Następnego dnia po powrocie do obozu znalazł sobie pracę w zamian za posiłek.
4. Zbudował szałas, legowisko, żywił się darami lasu.
5. Przedstawił na ognisku relację ze zdobywania sprawności i swoich przemysleń.

1. Przeprowadził czynności związane z zatwierdzeniem i rozliczneiem obozu: preliminarz zgłoszenia do odpowiednich urzędów, uzyskanie zgody władz Związku, przekazanie salda poobozowego.
2. Pokierował przygotowaniem sprzętu obozowego.
3. Dowodził grupą kwatermistrzowską przed i po obozie lub podczas ważnej imprezy harcerskiej.
4. Przeprowadził szkolenie z zakresu regulaminów wewnątrz organizacyjnych dotyczących obozowania oraz zasad gospodarki finansowej i sprzętowej.

1. Poznał różne edytory tekstu w tym graficzne, ich zalety i wady, stosuje je w pracy harcerskiej.
2. Samodzielnie złożył na komputerze śpiewnik, broszurę, gazetkę, plakat itp. ,
3. Stworzył i prowadzi komputerową bazę danych na potrzeby drużyny.
4. Zorganizował i poprowadził kurs komputerowy w zakresie podstaw obsługi komputera i obsługi komputera programów użytkowych.

1. Zdobył sprawność „Dziennikarza” lub wykonał jej wymagania.
2. Wykazał się artykułem w prasie lokalnej propagującym ideę harcerską.
3. Redagował przez co najmniej pół roku (min. kilka numerów) pismo harcerskie.
4. Przygotował do druku i wydał większe opracowanie harcerskie (śpiewnik, materiały metodyczne, podręcznik).

1. Posiada własny aparat fotograficzny.
2. Własnoręcznie wykonuje powiększenia, przedstawił 12 zdjęć (3 portrety, 3 krajobrazy, 3 architektury, 3 dowolne) całkowicie wykonane przez siebie.
3. Wskaże błędy w kompozycji, kadrowaniu, naświetlaniu i wywołaniu przedstawionych mu zdjęć.
4. Przez co najmniej trzy miesiące lub obóz prowadził dokumentację fotograficzną życia drużyny, wykonane zdjęcia zamieścił w kronice lub archiwum drużyny.
5. Nauczył fotografować innego harcerza.

1. Opanował wybrany język w stopniu wystarczającym do porozumienia się w sprawach związanych z życiem codziennym.
2. Przeczytał książkę w języku obcym i zaprezentował jej treść w trakcie zajęć harcerskich.
3. Nawiązał kontakt korespondencyjny ze skautami innego kraju.
4. Przetłumaczył przy pomocy słownika artykuł o charakterze specjalistycznym (techniczny, naukowy, z prasy skautowej) przydatny do zajęć harcerskich.
5. Wywiązał się z roli tłumacza na żywo.

1. Zbudował co najmniej 5 modeli (w tym jeden z napędem lub zdalnym sterowaniem).
2. Zebrał i wykorzystał w pracy harcerskiej z młodszymi wiadomości dotyczące zasad działania, budowy i historii rozwoju urządzeń, których modele wykonywał.
3. Zorganizował harcerską imprezę modelarską (pokazy, zawody, itp.).
4. Przeprowadził kurs modelarski dla młodszych harcerzy, ucząc ich podstawowych prac.

1. Przedstawił sposób posługiwania się podręcznym sprzętem gaśniczym: tłumnicą, bosakiem, gaśnicą, kocem azbestowym, hydronetką.
2. Pokazał jak gasić ubranie na człowieku, instalację elektryczną, samochód, mieszkanie, namiot, itp.
3. Zademonstrował chwyt strażacki, opuszczanie ratowanego na linie, wchodzenie po zaimprowizowanej drabinie.
4. Opracował obozową instrukcję przeciwpożarową i urządził na obozie punkt przeciwpożarowy.
5. Uczestniczył w dyżurze, ćwiczeniach lub konserwacji sprzętu straży pożarnej.
6. Przeprowadził dla młodszych obozowe szkolenie przeciwpożarowe i ćwiczenia pożarnicze lub zorganizował dla młodszych odwiedziny straży pożarnej.
7. Poznał zakres zadań jakimi zajmuje się współcześnie straż pożarna.

1. Wykonał dużą pracę stolarską (konstrukcję lub naprawę) w czasie 10-15 godzin.
2. W czasie wykonywanej pracy:
   • stosował odpowiednie gatunki drewna lub materiałów drewnopochodnych, wykazując znajomość ich właściwości i przydatności,
   • posłużył się ręcznymi narzędziami do obróbki drewna (piłą, dłutem, strugiem, itp.) oraz narzędziami zmechanizowanymi (np. ręczną wiertarką elektryczną z przystawkami) lub prostą obrabiarką do drewna (pilarką, strugarką, frezerką, itp.).
   • stosował różne rodzaje obróbki drewna (przecinanie, struganie, szlifowanie itp.) oraz różne sposoby łączenia (klejenie, połączenia stolarskie).
3. Sporządził rysunek konstrukcyjny przedmiotu z drewna w rzutach i perspektywie.
4. Nauczył młodszych prostych prac stolarskich.

1. Wykonał dużą pracę mechaniczną (konstrukcję lub naprawę) w czasie 10-15 godzin.
2. W czasie wykonywanej pracy:
   • stosował odpowiednie materiały wykazując znajomość ich właściwości i przydatności,
   • posłużył się ręcznymi narzędziami do obróbki metalu (piłą, przecinakiem, pilnikiem, itp.) oraz narzędziami zmechanizowanymi (np. wiertarką elektryczną z przystawkami) lub prostą obrabiarką do metalu (szlifierką, tokarką, itp.)
   • stosował różne rodzaje obróbki metalu (przecinanie, gięcie, wykonywanie otworów, gwintowanie, szlifowanie, itp.) oraz różne sposoby łączenia (nitowanie, lutowanie, spawanie itp.).
3. Sporządził rysunek konstrukcyjny przedmiotu w rzutach i perspektywie.
4. Nauczył młodszych prostych prac ślusarskich (mechanicznych).

1. Wykonał większą naprawę samochodu wykazując się znajomością zasad działania poszczególnych elementów, podzespołów i zespołów pojazdu – wymienił uszczelkę głowicy silnika, uszczelnił skrzynię biegów, itp.
2. W czasie wykonywanej pracy:
   • stosował odpowiednie narzędzia i przyrządy diagnostyczne,
   • posłużył się rysunkami technicznymi i schematami układów samochodu.
3. Wykonał obsługę techniczną samochodu przewidzianą instrukcją użytkownika lub regulację układu (zasilania, zapłonowego, hamulcowego, itp.).
4. Nauczył młodszych prostych prac w zakresie obsługi samochodu.

1. Wykonywał dużą pracę elektroniczną (konstrukcję lub naprawę) w czasie 10-15 godzin.
2. W czasie wykonywanej pracy:
   • stosował odpowiednie elementy elektrotechniczne i układy wykazując znajomość ich funkcji i własności,
   • posłużył się odpowiednimi narzędziami oraz przyrządami pomiarowymi,
   • wykorzystał schemat ideowy lub blokowy oraz rysunki techniczne.
3. Sporządził schemat ideowy lub blokowy prostego układu.
4. Nauczył młodszych prostych prac elektronicznych.

1. Wykonał dużą pracę elektrotechniczną (konstrukcję, instalację lub naprawę) w czasie 10-15 godzin.
2. W czasie wykonywanej pracy:
   • stosował odpowiednie materiały i części wykazując znajomość ich rodzajów i własności,
   • posłużył się odpowiednimi narzędziami do prac elektrotechnicznych oraz przyrządami pomiarowymi lub próbnikami,
   • wykorzystywał schematy elektryczne i rysunki techniczne.
3. Sporządził schemat elektryczny układu lub urządzenia.
4. Nauczył młodszych prostych prac elektrotechnicznych.

1. Oprawił 5 różnych książek oraz wykonał jedną prace introligatorską (zrobił album, tekę, pudełko, itp.)
2. W czasie wykonywanej pracy:
   • stosował odpowiednio rodzaje płótna introligatorskiego i papieru, sporządził klej, posłużył się nożem i pracą introligatorską,
   • stosował różne sposoby równego układania arkuszy, wyginania grzbietu, prasowania, szycia, itp.
3. Pokazał jak udzielać pierwszej pomocy w przypadku skaleczenia nożem introligatorskim.
4. Nauczył młodszych prostych prac introligatorskich.

1. Podzielił Polskę na regiony etniczne i scharakteryzował je.
2. Na wycieczce drużyny lub zastępu pełnił rolę przewodnika po zabytkach kultury ludowej danego regionu.
3. Posiada zbiory etnograficzne z okolic, w których przebywał i stale powiększa swoją kolekcję.

1. Przeczytał co najmniej 10 książek o tematyce historycznej.
2. Zapoznał się z jednym z zabytków archeologicznych Polski z okresu słowiańskiego i przedsłowiańskiego.
3. Opowiedział 3 gawędy biorąc za wątek ciekawe i pouczające wydarzenie historyczne.
4. Zorganizował w drużynie obchody jednego ze świąt narodowych nawiązując w wieczornicy, grze lub biegu do wydarzeń z dawnych lat.
5. Wprowadził do obrzędowości obozowej lub na biwaku jeden z okresów historycznych.

1. Zebrał 15 ziół leczniczych i sporządził zielnik, w którym okreslił nazwę, środowisko występowania, porę wzrostu, kwitnienia i owocowania, część rośliny o właściwościach leczniczych, porę i sposób zbioru, sposób suszenia i przechowywania oraz zastosowanie lecznicze i sposób przyrządzenia.
2. Zorganizował z zastępem zbiór ziół.
3. Wykonał przedmiot ułatwiający pracę zielarza (grzebień do zbioru kwiatów, tyczkę do zbioru surowców zielarskich z drzew, stojak do suszenia, itp.)
4. Skompletował apteczkę zaopatrzoną w podstawowe zioła lecznicze.
5. Przyrządził do celów leczniczych wybrane zioła i właściwie je zastosował.

1. Podpatrywał przez 2 doby życie lasu – przedstawił swoje spostrzeżenia w czasie zajęć harcerskich.
2. Brał udział w całodziennych pracach leśnych (zbieranie nasion, siew nasion, dołowanie sadzonek, sadzenie, pielęgnowanie upraw, uprzątanie zrębu, itp.).
3. Uczestniczył w obchodzie lasu.
4. Wyszukał i rozpoznał po liściach, korze i owocach 10 gatunków drzew i krzewów leśnych.
5. Zorganizował dla młodszych wyprawę przyrodniczą do lasu lub spotkanie z leśniczym.
6. Zna podstawowe założenia gospodarki leśnej.

1. Prowadził ogródek: przygotował glebę, stosował odpowiednie nawożenie, siał, pielił, zbierał, właściwie przechowywał nasiona, kłącza, cebulki.
2. Wyhodował co najmniej 5 warzyw spośród następujących (w tym 3 z przygotowanej przez siebie rozsady): rzodkiewkę, sałatę, marchew, pietruszkę, seler, por, cebulę, fasolę, groch, ogórki, pomidory.
3. Hodował i zebrał dwa z następujących owoców: truskawki, poziomki, agrest, porzeczki, maliny.
4. Wyhodował 5 gatunków kwiatów, w tym jedną nowo wprowadzoną odmianę.
5. Nauczył młodszych prostych prac ogrodniczych.

1. Nawiązał współpracę z organizacją bądź instytucją zajmującą się ekologią, przedstawił jej działalność w drużynie, zastępie.
2. Współorganizował z odpowiednimi instytucjami w celu rozwiązania problemu zanieczyszczenia określonego terenu, lasu, osiedla (opracował dla rady osiedla mapę miejsc gdzie należy ustawić śmietniczki).
3. Napisał artykuł o tematyce ekologicznej do harcerskiego czasopisma.
4. Opracował i zrealizował zadanie zapoznając współmieszkańców lub inną grupę z zagrożeniami ekologicznymi.

1. Zna mechanizmy powstawania głównych zjawisk meteorologicznych: niże wyże, wiatry.
2. Potrafi korzystać z przyrządów meteorologicznych: termometru, aneroidu, barografu, anemometru, deszczomierza.
3. Opisze wygląd i wysokość poszczególnych rodzajów chmur oraz zjawiska towarzyszące ich występowaniu.
4. Przepowie pogodę na podstawie:
   • obserwacji zjawisk meteorologicznych,
   • wskazań przyrządów meteorologicznych,
   • komunikatów i mapek synoptycznych.

1. Wykonywał przez co najmniej 3 dni samodzielnie prace przy orce, siewie, żniwach, sianokosach, wykopkach lub innych pracach polowych.
2. Przez 2 miesiące doglądał polnów – niszczył chwasty, szkodniki, rozpoznawał etapy wegetacji i stopień dojrzałości roślin uprawnych, itp.
3. Wyklepał, założył i naostrzył kosę.
4. Naprawił grabie, założył trzonek do motyki lub łopaty, wprawił szczebel do drabiny, naprawił inne narzędzia gospodarskie.
5. Obsłużył prosty zmaechanizowany sprzęt rolniczy (sieczkarnię, kopaczkę do ziemniaków, siewnik, roztrząsacz nawozu, itp.)
6. Umie powozić końmi.

1. Opiekował się przez 2 miesiące zwierzęciem gospodarskim (krową, koniem, świnią, kurami, królikami, pszczołami, itp.)
2. Przygotował i utrzymywał w czystości pomieszczenia dla zwierzęcia.
3. Przygotowywał pokarm, karmił i poił zwierzę.
4. Oporządził zwierzę (wydoił krowę, zaprzęgł konia, ostrzygł owcę, wybrał miód, itp.)
5. Potrafi rozpoznać objawy pospolitych chorób zwierzęcia, wezwać weterynarza i zaradzić w prostych przypadkach (zranienie, wzdęcie, itp.)
6. Przedstawił hodowane przez siebie zwierzę w czasie zajęć harcerskich lub w konkursie hodowlanym, pokazie itp.

1. Skompletował apteczkę drużyny i pokazał jak z niej korzystać.
2. Zaradził w przypadku omdlenia, zatrucia, udaru słonecznego, krwotoku, porażenia prądem, utonięcia.
3. Przyłożył okład, zabandażował kilkoma sposobami kończynę, głowę, tułowie.
4. Wie jak wykonać sztuczne oddychanie oraz zewnętrzny masaż serca.
5. W warunkach polowych zorganizował transport chorego, przygotował dla niego pomieszczenie i zorganizował opiekę.
6. Pomagał w ambulatorium obozowym.
7. Poprowadził zajęcia z zakresu pierwszej pomocy dla harcerzy.

1. Systematycznie opiekuje się osobą starszą, niedołężną, lub biedną, nawiązał z nią przyjaźń.
2. Stale utrzymuje w porządku jej mieszkanie, dokonał niezbędnych napraw.
3. Przygotował prostą potrawę dietetyczną lub domowe lekarstwo.
4. Zainteresował zastęp niesieniem pomocy ludziom starszym, kalekim.

1. Zaopiekował się chorą osobą:
   • przygotował pokój dla chorego lub namiot-izolatkę i utrzymał go w porządku, prawidłowo pościelił łóżko choremu,
   • zadbał o posiłki dla niego,
   • pomagał mu w myciu się i czesaniu, załatwieniu potrzeb osobistych, zapobiegał powstawaniu odleżyn.
2. Mierzył i zapisywał temperaturę, tętno, robił okłady i kompresy, podawał leki zgodnie ze wskazówkami lekarza.
3. Znalazł choremu zajęcie i rozrywkę.

1. Uprawia wybraną dziedzinę sportu. W dziedzinie tej osiąga dobre wyniki, co udowadnia na zawodach w szkole lub hufcu.
2. Nie opuszcza zawodów harcerskich w innych dyscyplinach sportu pomagając w ich organizacji.
3. Przeprowadzi zajęcia propagujące wybraną dziedzinę sportu w drużynie.
4. Wykaże się ogólną znajomością zasad kilku innych dyscyplin sportowych oraz polskich osiągnięć w tych dyscyplinach. (np. Igrzyska Olimpijskich).

1. Opracował scenariusz zawodów sportowych na poziomie hufca w jednej lub kilku dyscyplinach sportowych lub system i terminarz rozgrywek w grach zespołowych.
2. Wypromował organizowaną przez siebie imprezę sportową (plakat, prasa, ogłoszenie).
3. Zorganizował wśród kolegów z drużyny oraz instruktorów hufca ekipę sędziowską i obsługę techniczną, zadbał o nagrody, wyróżnienia i dyplomy dla uczestników.
4. Zaprosił na zawody dorosłych miłośników sportu (rodziców, nauczycieli wychowania fizycznego).

1. Zdobył sprawność szachisty.
2. Wykazał się znajomością kilku rodzajów obrony i ataku, opartą na wzorcowych partiach szachowych w wykonaniu arcymistrzów. Zastosował je w praktyce.
3. Zorganizował turniej szachowy dla hufca. Pełnił w nim rolę sędziego.
4. Przygotował do próby na sprawność szachisty dwóch kolegów z drużyny.

1. Uczestniczył w obozie rowerowym.
2. Należycie przygotował rower i ekwipunek do kilkudniowej jazdy.
3. Zorganizował wycieczkę rowerową zastępu lub turniej kolarski.
4. Uczestniczył w kilku wycieczkach rowerowych w różnych regionach kraju.
5. Wykazał się sprawną jazdą w trudnym terenie (piasek, las, itp.).

1. Wykonał zjazdy w różnych warunkach terenowych, trudniejsze ćwiczenia narciarskie (wiraże różną techniką, bieg, przejazd trasy slalomem, itp.) – Albo: przebiegł na nartach 20 km .
2. Zorganizował harcerskie zawody narciarskie (zjazdowe lub biegowe).
3. Zademonstrował sposób udzielania pierwszej pomocy poszkodowanemu w wypadku narciarskim.
4. Nauczył jeździć na nartach co najmniej 2 osoby.

1. Wykonał kilka ćwiczeń – elementów gry w koszykówkę, piłkę ręczną lub siatkówkę:
   • chwyt i podanie piłki oburącz z miejsca i w biegu,
   • kozłowanie prawą i lewą ręką ze zmianą kierunku biegu,
   • rzut do kosza z biegu i z wyskoku,
   • rzut karny,
   • zagrywka dolna i górna,
   • odbicie piłki, wystawienie piłki do zbicia, blok.
2. Rozegrał z zespołem 10 spotkań wykazując znajomość zasad i techniki gry.
3. Zorganizował harcerski turniej gier zespołowych.
4. Nauczył młodszych gry w koszykówkę, piłkę ręczną lub siatkówkę.

1. Nawiązał kontakt światłem lub kluczem telegraficznym przy pomocy alfabetu Morse`a.
2. Odebrał i nadał depeszę alfabetem Morse`a.
3. Zorganizował i nadał depeszę alfabetem Morse`a lub semaforem z dużą szybkością.
4. Zorganizował grę terenową dla drużyny z wykorzystaniem elementów sygnalizacji.
5. Wykonał dla zastępu lub drużyny migacz świetlny lub brzęczyk z kluczem Morse`a do sygnalizacji.
6. Pokierował zorganizowaniem sieci łączności na obozie (telefon polowy, CB, itp.).

1. Przeprowadził zwiad na określony temat (zwiad etnograficzny).
2. Zdobyte informacje przedstawił w atrakcyjnej formie.
3. Przygotował punkt obserwacyjny, zamaskował go i wraz z harcerzami przeprowadził obserwacje, z których sporządził fotoreportaż, opis.
4. Przygotował nocną grę terenową, podchody z inną drużyną.
5. Dotarł nocą do wyznaczonego miejsca posługując się szkicem drogi lub wyznaczonymi azymutami.

1. Wykonał z pamięci szkic sytuacyjny terenu.
2. Wykonał makietę wycinka mapy.
3. Zorganizował zawody na orientację.
4. Nauczył zastęp wykonywania prostego szkicu.
5. Wykonał unacześnienie mapy określonej powierzchni terenu.

1. Przepłynął co najmniej dwoma stylami 750 m w wodzie stojącej lub 150m z prądem.
2. Przepłynął pod wodą 15m.
3. Przepłynął w ubraniu 50 m, rozebrał się w wodzie z ubrania (koszuli, spodni, butów).
4. Zademonstrował w wodzie sposób ratowania tonącego.
5. Nauczył pływać co najmniej dwie osoby.

1. Posiada Patent Młodszego Ratownika.
2. Pomagał ratownikowi na obozie lub kolonii.
3. Pokierował przygotowaniem kąpieliska.
4. Przeprowadził cykl zajęć nauki pływania.

1. Wziął udział w kilkudniowym spływie kajakowym po rzece górskiej.
2. Zorganizował zawody kajakowe w Polsce.
3. Zna szlaki kajakowe w Polsce.
4. Wziął udział w zawodach kajaków górskich.
5. Naprawił poważne uszkodzenie kajaka.

1. Zna bandery i flagi państw bałtyckich.
2. Zna wygląd i znaczenie flag Międzynarodowego Kodu Sygnałowego.
3. Zna światła statków, sygnały dźwiękowe przy dobrej i złej widoczności, a także wzywania pomocy wg. MPZZM.
4. Nawiązał łączność przy pomocy alfabety Morse`a i flag MKS.
5. Strzelał z rakietnicy, obsłużył i konserwował sprzęt sygnalizacyjny.

1. Zna jednostki miary stosowane w nawigacji: mila morska, kabel, stopa, sążeń, rumb.
2. Zna zasady oznakowania nawigacyjnego wód śródlądowych i morskich.
3. Odczytał z map morskich podstawowe dane.
4. Obsłużył kompas, pelengator, log mechaniczny i burtowy.
5. Przeliczył kursy i namiary kompasowe na rzeczywiste, wykreślił na mapie kursy, zaznaczył pozycję zliczoną i obserwowaną.
6. Posługuje się polskimi locjami i spisami świateł.

1. Zna podstawy teorii żeglowania: siły działające na żagiel, współdziałanie żagli, zagadnienia nawietrzności i zawietrzności.
2. Jachtem o powierzchni żagla do 30m2 samodzielnie doszedł i odszedł od kei, wykonał zwroty, manewr „człowiek za burtą”.
3. Stanął na kotwicy, doszedł i odszedł od boi.
4. Zna zasady schodzenia z mielizny w różnych warunkach.

1. Poszczególne zadania zalicza osoba podana w nawiasach przy danym wymaganiu.
2. Poszczególne zadania może zawsze zaliczać osoba wyższa stopniem lub funkcją od podanej w nawiasach.
3. Całość sprawności zalicza i przyznaje rozkazem właściwy przełożony i podaje do wiadomości Kapelana właściwego dla swojego szczebla organizacyjnego.
4. Sprawność można zdobywać do dnia 22. lutego 2004 roku.

WYMAGANIA:
Zadania:

1. Nawiedził symboliczny grób Błogosławionego w Toruniu lub inne miejsce związane z jego osobą np. Chełmżę, Toruń, Dachau (kustosz miejsca lub drużynowy).
2. Był zaangażowany w uroczystości religijne związane z osobą bł. S.W.Frelichowskiego w swoim środowisku (hufcowy).
3. Organizował lub uczestniczył w niesieniu pomocy dla potrzebujących (drużynowy/hufcowy).
4. Przeczytał życiorys Błogosławionego i homilię Papieża z pielgrzymki do Ojczyzny ? Toruń 1999 i podzielił się refleksją z lektury z drużynowym lub zastępem (drużynowy).
5. Zaprezentował osobę-dzieło Błogosławionego w wybrany przez siebie sposób ? np. gazetka, kominek, gra, lekcja religii, itp. (drużynowy).

Wiedza:

1. Zna życiorys Błogosławionego (drużynowy).
2. Potrafi wymienić miejsca pracy i przebywania Błogosławionego (drużynowy).
3. Potrafi wytłumaczyć jakie znaczenie w życiu bł. ks. S.W. Frelichowskiego odegrało harcerstwo (drużynowy).
4. Potrafi wytłumaczyć rolę ?patrona?, ideału, wzorca w życiu człowieka (kapelan).

Życie religijne:

1. Współorganizował rekolekcje harcerskie lub dzień skupienia w swoim środowisku (kapelan).
2. Odmawia codziennie dodatkową modlitwę w wybranej intencji lub o kanonizację Błogosławionego (w sumieniu).
3. Regularnie przez miesiąc czytał codziennie fragment Ewangelii św. Łukasza (w sumieniu).
4. Uczestniczył w pielgrzymce harcerskiej lub innej (organizator pielgrzymki).
5. Korzysta z regularnej posługi stałego spowiednika, a jeśli to możliwe - kierownika duchowego.

1. Wiem jakie miejsca i dlaczego odwiedzi Ojciec Święty podczas tegorocznej pielgrzymki do Ojczyzny.
2. Przygotowałem i przeprowadziłem zbiórkę, ognisko popularyzujące kult Bożego Miłosierdzia.
3. Ukończyłem profesjonalne szkolenia przygotowujące do pełnienia służby (porządkowej, sanitarnej, łącznościowej, informacyjnej lub innej). lub zdobyłem kolejną sprawność z zakresu samarytanki, terenoznawstwa lub łączności.
4. Pełniłem służbę (sanitarną, łącznościową, informacyjną lub inną) podczas pielgrzymki Ojca Świętego do Polski w roku 2002.

1. W procy zastępu/drużyny wykazałem się zainteresowaniem historią Polski - uczestnicząc w kominku, ognisku, prezentując własne zbiory związane z tą tematyką, pełniąc wartę i służbę 1 XI lub 11 XI, czytając książki, organizując konkursy itp.
2. Wraz z drużyną zorganizowałem akcję, której celem było przypomnienie w niekonwencjonalny sposób (happening, piknik, festyn itp.) społeczności lokalnej ważnego momentu z dziejów Polski. Ważne jest, by przypomnieć w len sposób o rocznicach, które nie są zwykle uroczyście obchodzone.
3. Zrealizowałem zadanie dotyczące porządkowania mogił żołnierskich, spotkań upamiętniających historyczne wydarzenia itp. (zadanie na poziomie regionalnym, proponowane i zaliczone przez komendanta chorągwi).

1. Zorganizowałem wycieczkę drużyny do miejsc, w Polsce, związanych z życiem i działalnością Andrzeja i Olgi Małkowskich, wykorzystując ją do przybliżenia harcerzom tych postaci.
2. Nawiązałem kontakty (wspólne zbiórki, biwaki, obozy itp.) z drużyną Unii Najstarszych Drużyn Harcerskich Rzeczypospolitej lub inną, której historia i tradycje sięgają początków harcerstwa, wykorzystałem je do przybliżenia historii harcerstwo.
3. Zorganizowałem dla drużyny kominek z osobami zasłużonymi dla najnowszej historii harcerstwo (instruktorami KIHAM, RHR tworzącymi ZHR lub ZHP-1918 itp.).
4. Wspólnie z drużyną zorganizowałem (dla szkoły, parafii itp.) wystawę o historii ZHR (obejmującą dzieje środowisk niezależnych w ZHP w regionie oraz organizacje KIHAM, RHR, POH, ZHP-1918).

1. Wie co to była „II Konspiracja młodzieży”. Wie jaki miała zasięg i jakie były losy uczestników „II Konspiracji” – zna działania ówczesnych władz państwowych i stanowisko ówczesnych władz harcerskich.
2. Pogłębia swoją wiedzę na temat losów harcerstwa w czasie wojny:
   • Przeczytał książkę*
   • Państwo Podziemne (charakterystyka),
   • Akcja Burza (przykłady z różnych regionów),
   • Powstanie Warszawskie (przebieg, otoczka polityczna)
3. Zrealizował wedle własnego pomysłu pracę z patronem drużyny – a jeśli drużyna nie ma patrona znalazł żołnierza AK, którego uznał za wzór życia do naśladowania.
4. Zna przysięgę Armii Krajowej.
5. Potrafi scharakteryzować nurty wojennego harcerstwa, objaśniając różnice (Związek Koniczyn, Szare Szeregi, Wigry, Hufce Polskie) – gawęda, dyskusja.
6. Zna powojenne losy instruktorek i instruktorów (szykany, starania o odnowienie przedwojennego harcerstwa).
7. W ciekawy sposób zachęci harcerzy w swojej drużynie do zainteresowania patriotyzmem (gra konspiracyjna, wystawa w szkole, wieczór filmowy).
8. Zorganizował kreatywne w formie przekazu harcerskie obchody uroczystości patriotycznych na szczeblu lokalnym (dzielnica, gmina, powiat).
9. Swoją postawą daje wyraz Patriotyzmu i pamięci narodowej w swoim środowisku nauki i zamieszkania.
10. Pomoże dwóm osobom przygotować ciekawe zdobywanie sprawności * lub ** Więź Pokoleń.

* książki do wyboru:

• „Szare Szeregi jako organizacja wychowawcza”,
• „Całym życiem”
• „Bohaterowie Kamieni na Szaniec w świetle Dokumentów”
• „Hufce Polskie”